Sau khi sáp nhập tỉnh thành và sắp xếp lại đơn vị hành chính, thẩm quyền giải quyết tranh chấp đất đai có sự điều chỉnh đáng chú ý từ ngày 01/7/2025. Vậy, tranh chấp đất đai sẽ do Tòa án nào giải quyết? Dưới đây là những quy định pháp luật mới nhất bạn cần biết.

Căn cứ pháp lý về giải quyết tranh chấp đất đai

Tại Điều 26 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015, quy định các tranh chấp dân sự thuộc thẩm quyền giải quyết của Tòa án như sau:

Điều 26. Những tranh chấp về dân sự thuộc thẩm quyền giải quyết của Tòa án
[…]
9. Tranh chấp đất đai theo quy định của pháp luật về đất đai; tranh chấp về quyền sở hữu, quyền sử dụng rừng theo quy định của Luật bảo vệ và phát triển rừng.
[…]

Thẩm quyền của Tòa án nhân dân khu vực

Tại Điều 35 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015 (được sửa đổi bởi khoản 2 Điều 1 Luật sửa đổi năm 2025) quy định:

Tòa án nhân dân khu vực có thẩm quyền giải quyết sơ thẩm các tranh chấp quy định tại các điều 26, 28, 30 và 32 của Bộ luật này.

Thẩm quyền của Tòa án nhân dân cấp tỉnh

Căn cứ Điều 37 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015 (sửa đổi bởi khoản 4 Điều 1 Luật sửa đổi năm 2025):

1. Tòa án nhân dân cấp tỉnh có thẩm quyền giải quyết phúc thẩm các vụ việc do Tòa án nhân dân khu vực xét xử sơ thẩm nhưng bị kháng cáo, kháng nghị.

2. Giải quyết yêu cầu hủy hoặc đăng ký phán quyết trọng tài theo Luật Trọng tài thương mại.

Thẩm quyền theo lãnh thổ

Theo Điều 39 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015, thẩm quyền theo lãnh thổ được xác định như sau:

• Tòa án nơi có bất động sản có thẩm quyền giải quyết tranh chấp đất đai.

• Nếu đối tượng tranh chấp là bất động sản thì chỉ Tòa án nơi có bất động sản mới có thẩm quyền xét xử.

Tóm lại:

• Tòa án nhân dân khu vực nơi có bất động sản có thẩm quyền giải quyết sơ thẩm tranh chấp đất đai.

• Tòa án nhân dân cấp tỉnh nơi có bất động sản giải quyết theo thủ tục phúc thẩm nếu có kháng cáo, kháng nghị.

Tranh chấp đất đai không có Giấy chứng nhận thì giải quyết thế nào?

Theo khoản 2 Điều 236 Luật Đất đai 2024, trong trường hợp các bên không có Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, có thể chọn một trong hai hình thức giải quyết:

1. Nộp đơn yêu cầu tại Ủy ban nhân dân cấp có thẩm quyền.

2. Khởi kiện tại Tòa án có thẩm quyền theo quy định pháp luật về tố tụng dân sự.

Có bắt buộc hòa giải khi tranh chấp đất đai?

Theo khoản 1 Điều 235 Luật Đất đai 2024, Nhà nước khuyến khích các bên tự hòa giải thông qua các hình thức như:

• Hòa giải tại cơ sở;

• Hòa giải thương mại;

• Các cơ chế hòa giải khác theo quy định của pháp luật.

Tuy nhiên, việc hòa giải không bắt buộc đối với các tranh chấp không liên quan đến quyền sử dụng đất, mà chỉ phát sinh từ các giao dịch dân sự như chuyển nhượng, tặng cho, thừa kế quyền sử dụng đất, hoặc liên quan đến quyền, nghĩa vụ giữa các bên trong hợp đồng.

Ngược lại, theo khoản 2 Điều 235, đối với tranh chấp về quyền sử dụng đất, các bên bắt buộc phải thực hiện hòa giải tại Ủy ban nhân dân cấp xã nơi có đất tranh chấp trước khi khởi kiện tại Tòa án nhân dân có thẩm quyền.

➡️ Như vậy, thủ tục hòa giải tại UBND cấp xã là bắt buộc trong trường hợp tranh chấp về quyền sử dụng đất, và đây là điều kiện bắt buộc để khởi kiện ra Tòa án theo quy định pháp luật.