Sử dụng nguồn phóng xạ không có giấy phép bị xử lý hành chính như thế nào?

Sử dụng nguồn phóng xạ không có giấy phép là hành vi vi phạm nghiêm trọng quy định về an toàn năng lượng nguyên tử. Bài viết này sẽ làm rõ mức xử phạt hành chính đối với các vi phạm về giấy phép tiến hành công việc bức xạ theo quy định mới nhất hiện nay.

Mức xử phạt hành chính hành vi sử dụng nguồn phóng xạ không có giấy phép là bao nhiêu?

Căn cứ theo quy định tại Điều 6 và khoản 2 Điều 4 Nghị định 71/2026/NĐ-CP, mức xử phạt đối với các hành vi vi phạm quy định về giấy phép tiến hành công việc bức xạ được áp dụng riêng biệt cho cá nhân và tổ chức. Trong đó, mức phạt tiền đối với tổ chức bằng 02 lần mức phạt tiền đối với cá nhân có cùng hành vi vi phạm.

Dưới đây là bảng tổng hợp chi tiết khung phạt tiền áp dụng đối với cá nhân (chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự):

Trường hợp tăng nặng theo số lượng và mức độ nguy hiểm của nguồn phóng xạ

Đối với hành vi sử dụng, lưu giữ, xuất nhập khẩu nhiều nguồn phóng xạ có mức độ nguy hiểm dưới trung bình hoặc nhiều thiết bị bức xạ không gắn nguồn phóng xạ, mức phạt tăng theo số lượng:

• Từ 02 đến dưới 05 nguồn/thiết bị: Phạt tiền từ 30.000.000 đồng đến 40.000.000 đồng.
• Từ 05 đến dưới 10 nguồn/thiết bị: Phạt tiền từ 50.000.000 đồng đến 70.000.000 đồng.
• Từ 10 đến dưới 20 nguồn/thiết bị: Phạt tiền từ 80.000.000 đồng đến 110.000.000 đồng.
• Từ 20 nguồn/thiết bị trở lên: Phạt tiền từ 120.000.000 đồng đến 160.000.000 đồng.

Đối với hành vi vận chuyển trái phép nhiều nguồn phóng xạ mức độ nguy hiểm dưới trung bình, khung phạt được quy định:

• Từ 02 đến dưới 05 nguồn: Phạt từ 30.000.000 đồng đến 50.000.000 đồng.
• Từ 05 đến dưới 10 nguồn: Phạt từ 80.000.000 đồng đến 100.000.000 đồng.
• Từ 10 đến dưới 20 nguồn: Phạt từ 120.000.000 đồng đến 160.000.000 đồng.
• Từ 20 nguồn trở lên: Phạt từ 240.000.000 đồng đến 300.000.000 đồng.

Đối với hành vi vi phạm liên quan đến thiết bị chiếu xạ là máy gia tốc hoặc thiết bị chiếu xạ sử dụng nguồn phóng xạ với số lượng nhiều:

• Từ 02 đến dưới 05 thiết bị: Phạt từ 70.000.000 đồng đến 90.000.000 đồng.
• Từ 05 đến dưới 10 thiết bị: Phạt từ 100.000.000 đồng đến 140.000.000 đồng.
• Từ 10 thiết bị trở lên: Phạt từ 150.000.000 đồng đến 200.000.000 đồng.

Nếu nguồn phóng xạ có mức độ nguy hiểm trung bình, mức phạt tiền bằng 1,5 lần mức phạt tương ứng nêu trên. Nếu nguồn phóng xạ có mức độ nguy hiểm trên trung bình, mức phạt tiền bằng 02 lần mức phạt tương ứng. Trường hợp vi phạm với nhiều nguồn phóng xạ có mức độ nguy hiểm khác nhau sẽ áp dụng tổng hợp mức phạt tiền theo số lượng từng loại nguồn tương ứng.

Các biện pháp khắc phục hậu quả áp dụng kèm theo

Bên cạnh hình thức phạt tiền, đối tượng vi phạm còn bị buộc áp dụng các biện pháp khắc phục hậu quả sau:

1. Buộc thực hiện các biện pháp bảo đảm an toàn bức xạ, an ninh nguồn phóng xạ, an toàn hạt nhân, an ninh hạt nhân theo quy định.
2. Buộc đưa ra khỏi lãnh thổ Việt Nam hoặc tái xuất hàng hóa, vật phẩm, phương tiện đối với hành vi vi phạm liên quan đến xuất nhập khẩu, quá cảnh trái phép chất phóng xạ, vật liệu hạt nhân. Nếu không thể tái xuất thì phải thực hiện các biện pháp quản lý bảo đảm an toàn, an ninh.
3. Buộc thực hiện biện pháp khắc phục tình trạng ô nhiễm môi trường trong trường hợp hành vi vi phạm gây nhiễm bẩn phóng xạ môi trường vượt mức quy định.

>>> Phê duyệt Kế hoạch ứng phó sự cố bức xạ cấp cơ sở ra sao? Thành phản hồ sơ đề nghị gồm những gì? Cơ quan nào có thẩm quyền phê duyệt?

Yêu cầu bảo đảm an toàn đối với nguồn phóng xạ kín và thuốc phóng xạ

Theo quy định tại Điều 26 Thông tư 59/2025/TT-BKHCN, việc quản lý và vận hành nguồn phóng xạ kín cùng các loại thuốc phóng xạ phải đáp ứng các tiêu chuẩn kỹ thuật nghiêm ngặt.

Đối với nguồn phóng xạ kín dùng trong thiết bị xạ trị từ xa hoặc xạ trị áp sát suất liều cao, thiết bị bắt buộc phải tuân thủ tiêu chuẩn quốc tế ISO 2919:2012 hoặc tiêu chuẩn quốc gia TCVN 6853:2001. Trong trường hợp đơn vị muốn kéo dài thời gian sử dụng nguồn phóng xạ vượt quá khuyến cáo của nhà sản xuất, bắt buộc phải tiến hành kiểm tra rò rỉ phóng xạ để chứng minh nguồn vẫn nguyên vẹn.

Đối với thuốc phóng xạ dùng trong y học hạt nhân, điều kiện tiên quyết là phải được phép lưu hành hợp pháp tại Việt Nam theo quy định của luật dược và chỉ phục vụ mục đích y tế. Chế phẩm phải bảo đảm các chỉ số tinh khiết bao gồm: độ tinh khiết hạt nhân phóng xạ, độ tinh khiết hóa phóng xạ, độ tinh khiết hóa học và độ pH.

Nhãn của tất cả các chế phẩm thuốc phóng xạ phải ghi nhận đầy đủ các thông tin bắt buộc: Đồng vị phóng xạ, dạng hóa học, tổng hoạt độ phóng xạ, ngày đo hoạt độ, kết quả đo độ tạp chất, thông tin nhà sản xuất, ngày sản xuất, hạn sử dụng, số lô sản xuất và thể tích chế phẩm (nếu là dạng dung dịch).

Quy định bắt buộc khi tiến hành lắp đặt thiết bị bức xạ

Điều 30 Thông tư 59/2025/TT-BKHCN hướng dẫn chi tiết về quy chuẩn bố trí phòng máy như sau:

• Mỗi phòng chuyên dụng chỉ được phép lắp đặt một thiết bị bức xạ. Đối với thiết bị X-quang chẩn đoán y tế, cơ sở được lắp đặt tối đa 02 thiết bị trong cùng một phòng nhưng phải có giải pháp kỹ thuật bảo đảm chỉ một thiết bị được vận hành tại một thời điểm.
• Bố trí hướng chùm tia bức xạ khi vận hành bình thường không được chiếu thẳng vào tủ điều khiển, hệ thống cửa ra vào, cửa sổ hoặc nơi có công chúng qua lại.
• Tủ điều khiển thiết bị phải được thiết kế đặt ở phía ngoài và liền kề phòng máy, đồng thời phải trang bị hệ thống quan sát, hệ thống liên lạc hai chiều giữa kỹ thuật viên và người bệnh. Đối với thiết bị X-quang chẩn đoán có điện áp hoạt động dưới 150 kV, tủ điều khiển có thể đặt trong phòng nhưng phải che chắn bằng bình phong chì, bảo đảm suất liều bức xạ tại vị trí nhân viên không vượt quá 10 μSv/giờ.

Câu hỏi thường gặp

Hành vi sử dụng nguồn phóng xạ không có giấy phép của tổ chức bị phạt bao nhiêu?

Mức phạt tiền đối với tổ chức bằng 02 lần mức phạt tiền đối với cá nhân. Do đó, tổ chức sử dụng nguồn phóng xạ không có giấy phép hoặc giấy phép hết hạn có thể bị phạt tiền từ 20.000.000 đồng đến 40.000.000 đồng đối với nguồn đơn lẻ dưới trung bình, và có thể lên tới hàng trăm triệu đồng tùy thuộc vào số lượng và mức độ nguy hiểm của nguồn phóng xạ.

Có được lắp đặt 2 thiết bị X-quang chẩn đoán trong một phòng không?

Được phép lắp đặt tối đa 02 thiết bị X-quang chẩn đoán trong một phòng y tế, tuy nhiên cơ sở phải bảo đảm điều kiện kỹ thuật nghiêm ngặt để chỉ có duy nhất một thiết bị được phép vận hành tại một thời điểm.

Tóm lại, việc sử dụng nguồn phóng xạ không có giấy phép sẽ bị xử phạt nghiêm khắc bằng hình thức phạt tiền tùy thuộc vào quy mô vi phạm, đi kèm các biện pháp khắc phục hậu quả bắt buộc nhằm bảo đảm an toàn môi trường và sức khỏe cộng đồng.