Quyền và nghĩa vụ của doanh nghiệp kinh doanh vận tải đường sắt và người thuê vận tải được quy định thế nào?

Hoạt động vận tải đường sắt năm 2026 được điều chỉnh bởi các quy định nghiêm ngặt về điều kiện chủ thể cũng như quyền và trách nhiệm của các bên tham gia hợp đồng. Dưới đây là phân tích chi tiết dựa trên quy định tại Nghị định 16/2026/NĐ-CP.

Điều kiện kinh doanh vận tải đường sắt năm 2026 là gì?

Căn cứ Điều 35 Nghị định 16/2026/NĐ-CP, tổ chức tham gia kinh doanh vận tải đường sắt phải đáp ứng các điều kiện sau:

Được thành lập hợp pháp theo quy định của pháp luật Việt Nam.
Thiết lập bộ phận chuyên môn phụ trách tổ chức vận tải và an toàn vận tải đường sắt.
Nhân sự lãnh đạo bộ phận tổ chức vận tải: Trình độ đại học trở lên thuộc các chuyên ngành kinh tế vận tải, khai thác vận tải hoặc logistics; đồng thời có tối thiểu 03 năm kinh nghiệm công tác trong doanh nghiệp vận tải đường sắt.
Nhân sự lãnh đạo bộ phận an toàn giao thông: Trình độ đại học trở lên thuộc các chuyên ngành khai thác vận tải, cơ khí giao thông, thông tin tín hiệu hoặc xây dựng công trình; có tối thiểu 03 năm kinh nghiệm trong lĩnh vực vận tải hoặc bảo trì kết cấu hạ tầng đường sắt.

Quyền và nghĩa vụ của doanh nghiệp kinh doanh vận tải đường sắt là gì?

Theo Điều 36 Nghị định 16/2026/NĐ-CP, pháp luật quy định cụ thể như sau:

Quyền của doanh nghiệp

Tiếp cận thông tin về dịch vụ điều hành giao thông và năng lực kết cấu hạ tầng đường sắt.
Sử dụng hệ thống kết cấu hạ tầng và dịch vụ điều hành giao thông để triển khai hoạt động kinh doanh.
Chủ động tạm ngừng chạy tàu nếu phát hiện nguy cơ gây mất an toàn hạ tầng.
Yêu cầu bồi thường thiệt hại do lỗi của bên quản lý hạ tầng hoặc bên thứ ba.

Nghĩa vụ của doanh nghiệp

Vận hành tàu đúng biểu đồ, công lệnh tải trọng và tốc độ niêm yết.
Thực hiện vận tải phục vụ an sinh xã hội hoặc nhiệm vụ đặc biệt theo yêu cầu của cơ quan nhà nước.
Đảm bảo các điều kiện an toàn chạy tàu và duy trì hệ thống quản lý an toàn vận hành.
Thanh toán đầy đủ phí sử dụng kết cấu hạ tầng và giá dịch vụ điều hành giao thông đường sắt.
Bồi thường thiệt hại cho khách hàng và phối hợp xử lý sự cố, thiên tai theo quy định.

Quyền và nghĩa vụ của người thuê vận tải như thế nào?

Điều 38 Nghị định 16/2026/NĐ-CP quy định về vị thế pháp lý của người thuê vận tải:

Quyền của người thuê vận tải

Thay đổi nội dung hợp đồng vận tải hàng hóa hoặc chỉ định lại người nhận hàng, địa điểm giao hàng (kèm trách nhiệm chi trả chi phí phát sinh).
Yêu cầu bồi thường trong trường hợp hàng hóa bị hư hỏng, mất mát hoặc chậm trễ do lỗi của đơn vị vận tải.

Nghĩa vụ của người thuê vận tải

Kê khai thông tin hàng hóa trung thực và chịu trách nhiệm pháp lý về nội dung kê khai.
Thanh toán cước phí vận tải đúng hạn và phương thức đã thỏa thuận.
Thực hiện đóng gói hàng hóa đúng quy chuẩn kỹ thuật theo hướng dẫn của bên vận tải.
Cung cấp đầy đủ hồ sơ, chứng từ liên quan và bồi thường thiệt hại nếu kê khai gian dối gây tổn thất cho doanh nghiệp vận tải.