Phạm tội có tính chất côn đồ được hiểu thế nào theo quy định mới?

Ngày 30/09/2025, Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao ban hành Nghị quyết 04/2025/NQ-HĐTP hướng dẫn áp dụng các tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự, các tình tiết tăng nặng trách nhiệm hình sự quy định tại Điều 51 và Điều 52 của Bộ luật Hình sự 2015 (được sửa đổi bởi Luật sửa đổi Bộ luật Hình sự 2017). Nghị quyết này chính thức có hiệu lực thi hành kể từ ngày 15/11/2025.

Khái niệm và ví dụ về phạm tội có tính chất côn đồ theo Nghị quyết 04/2025/NQ-HĐTP

Căn cứ khoản 4 Điều 4 Nghị quyết 04/2025/NQ-HĐTP, tình tiết Phạm tội có tính chất côn đồ quy định tại điểm d khoản 1 Điều 52 của Bộ luật Hình sự 2015 được xác định như sau:

Đây là trường hợp người phạm tội thể hiện thái độ coi thường pháp luật, thường xuyên gây rối trật tự an công cộng, sẵn sàng sử dụng vũ lực hoặc có hành vi hung hãn xâm phạm tính mạng, sức khỏe của người khác một cách vô cớ, bộc phát hoặc vì những lý do nhỏ nhặt. Ngoài ra, việc thường xuyên đe dọa, uy hiếp người khác phải khuất phục mình cũng được xem là có tính chất côn đồ.

Ví dụ minh họa: Nguyễn Văn A điều khiển xe mô tô và nẹt pô trên đường. Nguyễn Văn B đang lưu thông thấy khó chịu nên đã chặn đầu xe và dùng dao đâm vào vùng trọng yếu của A, gây thương tích với tỷ lệ tổn thương cơ thể 60%. Trong trường hợp này, hành vi của Nguyễn Văn B bị áp dụng tình tiết tăng nặng trách nhiệm hình sự là phạm tội có tính chất côn đồ.

Vận dụng Án lệ số 17/2018/AL về tính chất côn đồ trong tội Giết người có đồng phạm

Theo Quyết định 269/QĐ-CA năm 2018, Án lệ số 17/2018/AL đưa ra giải pháp pháp lý đối với vụ án giết người có đồng phạm như sau:

• Người thực hành: Nếu sử dụng hung khí nguy hiểm (như mã tấu) tấn công vào vùng trọng yếu của bị hại chỉ vì mâu thuẫn nhỏ thì phải bị truy cứu trách nhiệm hình sự về tội Giết người với tình tiết định khung là Có tính chất côn đồ.
• Người xúi giục: Mặc dù bị truy cứu trách nhiệm hình sự về tội Giết người nhưng không bị áp dụng tình tiết định khung Có tính chất côn đồ nếu không trực tiếp có mặt và không biết việc người thực hành sử dụng hung khí tấn công vào vùng trọng yếu, dù có ý chí để mặc hậu quả xảy ra.

Tải về Án lệ số 17/2018/AL

Nguyên tắc áp dụng tình tiết giảm nhẹ và tăng nặng theo Nghị quyết 04/2025/NQ-HĐTP

Điều 5 Nghị quyết 04/2025/NQ-HĐTP hướng dẫn cụ thể việc áp dụng hình phạt trong một số trường hợp đặc th yếu:

1. Quyết định hình phạt dưới mức thấp nhất: Phải có ít nhất 02 tình tiết giảm nhẹ quy định tại khoản 1 Điều 51 Bộ luật Hình sự 2015 và tổng số tình tiết giảm nhẹ phải nhiều hơn số tình tiết tăng nặng từ 02 tình tiết trở lên.
2. Trùng lặp giữa tình tiết định khung và tăng nặng: Nếu một tình tiết vừa là định khung vừa là tăng nặng thì chỉ áp dụng tình tiết định khung (ưu tiên khung cao nhất nếu thuộc các khoản khác nhau).
3. Trường hợp tự thú: Nếu người phạm tội khai báo thêm hành vi phạm tội khác chưa bị phát hiện bên cạnh hành vi đã bị phát hiện, thì được áp dụng đồng thời hai tình tiết là thành khẩn khai báo và tự thú.
4. Tái phạm nguy hiểm: Áp dụng đối với người đã bị kết án về tội rất nghiêm trọng hoặc đặc biệt nghiêm trọng do cố ý, chưa được xóa án tích mà tiếp tục thực hiện hành vi phạm tội tương đương.