Người đang chấp hành án phạt tù có được hiến mô tạng không và thủ tục thực hiện ra sao?

Người đang chấp hành án phạt tù có được hiến mô tạng không là câu hỏi nhận được nhiều sự quan tâm khi các quy định pháp lý mới chính thức có hiệu lực. Bài viết này sẽ phân tích chi tiết các điều kiện bắt buộc, quy trình xét duyệt nghiêm ngặt cũng như những lưu ý pháp lý quan trọng đối với phạm nhân có nguyện vọng hiến tặng bộ phận cơ thể.

Điều kiện để người đang chấp hành án phạt tù được hiến mô bộ phận cơ thể

Căn cứ theo quy định tại khoản 1 Điều 53 Luat Thi hanh an hinh su 2025, các phạm nhân đang trong quá trình chấp hành hình phạt tù hoàn toàn có quyền hiến tặng mô và bộ phận cơ thể người. Tuy nhiên, đây không phải là một quyền lợi tuyệt đối mà là quyền có điều kiện. Đối tượng thực hiện phải đáp ứng đầy đủ và đồng thời 05 tiêu chí cốt lõi sau:

• Việc hiến tặng phải dựa trên tinh thần hoàn toàn tự nguyện của chính phạm nhân.
• Đối tượng được nhận mô hoặc bộ phận cơ thể bắt buộc phải là người thân thích của phạm nhân đó.
• Đảm bảo các tiêu chuẩn về y tế: Phạm nhân có đủ sức khỏe để tiến hành việc hiến và phải bảo đảm đủ sức khỏe để tiếp tục quá trình cải tạo, chấp hành án phạt sau phẫu thuật.
• Vấn đề tài chính: Người hiến phải tự chi trả toàn bộ các khoản chi phí liên quan đến việc phẫu thuật lấy mô, tạng và công tác chăm sóc y tế phục hồi sau đó.
• Về tính chất tội phạm và thời hạn án phạt: Chỉ áp dụng đối với người bị kết án về tội phạm ít nghiêm trọng hoặc tội phạm nghiêm trọng nhưng phạm tội lần đầu, đồng thời thời gian chấp hành án phạt tù còn lại phải dưới 03 năm.

Quy trình 8 bước giải quyết nguyện vọng hiến mô tạng của phạm nhân

Để bảo đảm tính minh bạch, ngăn ngừa tối đa nguy cơ mua bán nội tạng bất hợp pháp và giữ vững yêu cầu quản lý giam giữ, Điều 8 Nghi dinh 170/2026/ND-CP đã thiết lập một trình tự xét duyệt chặt chẽ qua các giai đoạn sau:

Bước 1: Thiết lập và nộp hồ sơ tự nguyện

Phạm nhân đáp ứng điều kiện tại điểm đ khoản 1 Điều 53 Luat Thi hanh an hinh su 2025 sẽ được cơ sở giam giữ hướng dẫn viết đơn. Nội dung đơn phải làm rõ: Thông tin nhân thân, tội danh, thời gian thụ án còn lại, thông tin người nhận và mối quan hệ thân thích, loại mô tạng hiến và cam kết tự chịu kinh phí.

Hồ sơ kèm theo bao gồm đơn xin nhận mô tạng của người thân, giấy tờ chứng minh mối quan hệ huyết thống/thân thích và bệnh án của người nhận do bệnh viện có thẩm quyền cấp.

Bước 2: Giám thị trại giam thẩm định hồ sơ pháp lý

Trong vòng 03 ngày làm việc kể từ khi tiếp nhận đủ tài liệu, Giám thị trại giam hoặc trại tạm giam có trách nhiệm rà soát các điều kiện pháp lý căn bản. Nếu không thỏa mãn các điều kiện theo quy định, cơ sở giam giữ sẽ gửi văn bản từ chối và nêu rõ lý do cho phạm nhân cùng thân nhân được biết.

Bước 3: Thăm khám và đánh giá các chỉ số y tế

Khi hồ sơ đạt yêu cầu, Giám thị sẽ kết hợp với bệnh viện có chức năng lấy ghép mô tạng để tiến hành tư vấn tâm lý, kiểm tra sức khỏe tổng quát cho phạm nhân. Cơ sở y tế phải gửi văn bản xác nhận năng lực sức khỏe của người hiến cho trại giam trong thời hạn 02 ngày làm việc sau khi hoàn tất khám sàng lọc.

Bước 4: Trình hồ sơ lên Cơ quan quản lý thi hành án hình sự cấp Bộ

Trong thời hạn 03 ngày làm việc từ khi có kết quả y tế đạt chuẩn, cơ sở giam giữ lập hồ sơ báo cáo lên Cơ quan quản lý thi hành án hình sự trực thuộc Bộ Công an hoặc Bộ Quốc phòng để xem xét theo thẩm quyền.

Bước 5: Ban hành quyết định phê duyệt

Cơ quan quản lý thi hành án hình sự cấp Bộ có trách nhiệm đánh giá toàn diện và trả lời bằng văn bản trong vòng 03 ngày làm việc. Đây là văn bản pháp lý quyết định việc cho phép hay không cho phép thực hiện ca phẫu thuật.

Bước 6: Di chuyển phạm nhân và thực hiện phẫu thuật

Khi có văn bản đồng ý, trại giam phối hợp với cơ sở y tế triển khai thủ tục lấy ghép tạng theo luật định. Cơ sở giam giữ phải xây dựng phương án bảo vệ, phân công chiến sĩ giám sát chặt chẽ phạm nhân trong suốt thời gian di chuyển và điều trị tại bệnh viện.

Bước 7: Đưa phạm nhân trở lại nơi giam giữ và phục hồi sức khỏe

Sau phẫu thuật, khi bệnh viện xác nhận sức khỏe ổn định, trong vòng 03 ngày làm việc, trại giam sẽ di lý phạm nhân trở lại nơi cải tạo. Giám thị có thể căn cứ tình hình thực tế để điều chỉnh chế độ sinh hoạt, giảm giờ làm hoặc cho tạm dừng lao động để phạm nhân hồi phục.

Bước 8: Viện kiểm sát nhân dân thực hiện chức năng kiểm sát

Toàn bộ hồ sơ vụ việc phải được gửi cho Viện kiểm sát nhân dân cấp tỉnh nhằm kiểm sát tính hợp pháp, bảo đảm quyền lợi của các bên, ngăn ngừa các hành vi cưỡng ép hoặc trục lợi trong môi trường giam giữ.