Con mắc bệnh tâm thần được tính là người phụ thuộc để giảm trừ gia cảnh năm 2026 không?

Vấn đề xác định người phụ thuộc đối với trường hợp con mắc bệnh tâm thần để hưởng chế độ giảm trừ gia cảnh có những thay đổi quan trọng theo lộ trình áp dụng pháp luật thuế mới. Dưới đây là phân tích chi tiết dựa trên các quy định pháp lý hiện hành và mới nhất.

Năm 2026, con mắc bệnh tâm thần được tính người phụ thuộc để giảm trừ gia cảnh đúng không?

Căn cứ theo quy định tại Khoản 3 Điều 19 Luật Thuế thu nhập cá nhân 2007 (vẫn còn hiệu lực đến hết ngày 30/06/2026), người phụ thuộc bao gồm con chưa thành niên hoặc con bị tàn tật, không có khả năng lao động.

Kể từ ngày 01/07/2026, khi Luật Thuế thu nhập cá nhân 2025 chính thức có hiệu lực, tại Điều 10 đã mở rộng và cụ thể hóa đối tượng người phụ thuộc như sau:

• Con chưa thành niên;
• Con là người mất năng lực hành vi dân sự, người khuyết tật, không có khả năng lao động;
• Các cá nhân khác không có thu nhập hoặc thu nhập không vượt mức quy định (vợ/chồng, cha mẹ hết tuổi lao động…).

Đối chiếu với Khoản 1 Điều 22 Bộ luật Dân sự 2015, người bị bệnh tâm thần hoặc bệnh khác dẫn đến không thể nhận thức, làm chủ hành vi sẽ bị Tòa án tuyên bố là mất năng lực hành vi dân sự dựa trên kết luận giám định pháp y tâm thần.

Như vậy, trong năm 2026, con mắc bệnh tâm thần sẽ được tính là người phụ thuộc nếu đáp ứng các điều kiện sau:

1. Trước ngày 01/07/2026: Phải thuộc trường hợp con bị tàn tật, không có khả năng lao động.
2. Từ ngày 01/07/2026: Được tính là người phụ thuộc nếu có quyết định của Tòa án tuyên bố là người mất năng lực hành vi dân sự theo quy định của Luật Thuế thu nhập cá nhân 2025.

Địa điểm nộp hồ sơ đăng ký thuế lần đầu cho người phụ thuộc khi ủy quyền

Theo quy định tại Điều 22 Thông tư 86/2024/TT-BTC, trường hợp cá nhân ủy quyền cho cơ quan chi trả thu nhập thực hiện đăng ký thuế cho người phụ thuộc, thủ tục được thực hiện như sau:

• Địa điểm nộp hồ sơ: Nộp trực tiếp tại cơ quan chi trả thu nhập (doanh nghiệp, tổ chức nơi cá nhân làm việc).
• Thành phần hồ sơ: Văn bản ủy quyền theo Mẫu số 41/UQ-ĐKT ban hành kèm theo Thông tư này.

Lưu ý quan trọng: Nếu cá nhân có thu nhập tại nhiều nơi trong cùng một kỳ nộp thuế, chỉ được ủy quyền đăng ký thuế tại một cơ quan chi trả duy nhất. Sau đó, cá nhân thông báo số định danh của mình và người phụ thuộc cho các cơ quan chi trả còn lại để thực hiện khấu trừ và kê khai thuế đúng quy định.

Người nộp thuế thu nhập cá nhân bao gồm những đối tượng nào?

Dựa trên Điều 2 Luật Thuế thu nhập cá nhân 2025, đối tượng nộp thuế được xác định như sau:

1. Cá nhân cư trú: Thuế tính trên thu nhập chịu thuế phát sinh trong và ngoài lãnh thổ Việt Nam. Điều kiện để xác định cá nhân cư trú bao gồm:

• Có mặt tại Việt Nam từ 183 ngày trở lên trong một năm dương lịch hoặc 12 tháng liên tục;
• Có nơi ở thường xuyên tại Việt Nam (đăng ký thường trú hoặc thuê nhà để ở theo hợp đồng có thời hạn).

2. Cá nhân không cư trú: Thuế tính trên thu nhập chịu thuế quy định tại Điều 3 Luật này phát sinh trong lãnh thổ Việt Nam.