Người Bị Bệnh Tâm Thần Giết Người: Khi Nào Phải Chịu Trách Nhiệm Hình Sự?

Câu hỏi đặt ra là, liệu một người mắc bệnh tâm thần gây ra hành vi giết người có phải chịu trách nhiệm trước pháp luật hay không? Trong một số trường hợp, người bệnh tâm thần vẫn có thể phải đối mặt với án tù. Bài viết này sẽ đi sâu vào quy định của pháp luật, các tình huống cụ thể, và danh mục bệnh tâm thần thường gặp trong giám định pháp y, giúp bạn hiểu rõ hơn về vấn đề phức tạp này.

Giết Người Đi Tù Bao Nhiêu Năm?

Theo quy định tại Điều 123 Bộ luật Hình sự 2015, mức phạt cho tội giết người được phân loại như sau:

• Khung 1: Phạt tù từ 12 năm đến 20 năm, tù chung thân hoặc tử hình áp dụng cho các trường hợp giết người có tình tiết tăng nặng như:
  • Giết hai người trở lên.
  • Giết người dưới 16 tuổi.
  • Giết phụ nữ có thai.
  • Giết người đang thi hành công vụ.
  • Giết người thân (ông, bà, cha, mẹ, người nuôi dưỡng, thầy giáo, cô giáo).
  • Giết người sau khi hoặc ngay trước khi thực hiện tội phạm rất nghiêm trọng hoặc đặc biệt nghiêm trọng.
  • Giết người để thực hiện hoặc che giấu tội phạm khác.
  • Giết người để lấy bộ phận cơ thể.
  • Thực hiện tội phạm một cách man rợ.
  • Lợi dụng nghề nghiệp để giết người.
  • Sử dụng phương pháp có khả năng làm chết nhiều người.
  • Thuê giết người hoặc giết người thuê.
  • Giết người có tính chất côn đồ.
  • Giết người có tổ chức.
  • Tái phạm nguy hiểm.
  • Giết người vì động cơ đê hèn.
• Khung 2: Phạt tù từ 07 năm đến 15 năm áp dụng cho các trường hợp giết người thông thường, không thuộc các tình tiết tăng nặng nêu trên.
• Khung 3: Người chuẩn bị phạm tội giết người có thể bị phạt tù từ 01 năm đến 05 năm.

Ngoài ra, người phạm tội còn có thể bị cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ 01 năm đến 05 năm, phạt quản chế hoặc cấm cư trú từ 01 năm đến 05 năm.

Như vậy, mức án cho tội giết người phụ thuộc vào các tình tiết cụ thể của vụ án, từ 7 năm tù đến tử hình.

Người Bị Bệnh Tâm Thần Giết Người Vẫn Có Thể Bị Đi Tù Trong Trường Hợp Nào?

Vấn đề trách nhiệm hình sự đối với người mắc bệnh tâm thần được quy định cụ thể trong Bộ luật Hình sự. Theo Điều 21 Bộ luật Hình sự 2015, người thực hiện hành vi nguy hiểm cho xã hội trong khi đang mắc bệnh tâm thần hoặc bệnh khác làm mất khả năng nhận thức hoặc điều khiển hành vi thì không phải chịu trách nhiệm hình sự. Điều này xuất phát từ nguyên tắc cơ bản của luật hình sự: chỉ khi một người có đầy đủ năng lực hành vi thì mới phải chịu trách nhiệm về hành vi của mình.

Tuy nhiên, có những trường hợp ngoại lệ mà người bệnh tâm thần vẫn có thể phải chịu trách nhiệm hình sự:

• Mắc bệnh sau khi gây án: Nếu người phạm tội giết người trong khi có đầy đủ năng lực trách nhiệm hình sự, nhưng sau đó mới mắc bệnh tâm thần đến mức mất khả năng nhận thức hoặc điều khiển hành vi, thì Tòa án có thể quyết định đưa họ vào cơ sở khám chữa bệnh bắt buộc. Sau khi khỏi bệnh và có đủ khả năng nhận thức, họ vẫn phải chịu trách nhiệm hình sự về hành vi giết người đã gây ra.
• Đang chấp hành án phạt tù mà mắc bệnh: Trường hợp người đang thi hành án phạt tù mà bị bệnh tâm thần đến mức mất khả năng nhận thức hoặc điều khiển hành vi, Tòa án cũng có thể quyết định đưa họ vào cơ sở khám chữa bệnh bắt buộc. Sau khi khỏi bệnh, nếu không có lý do khác để miễn chấp hành hình phạt, họ sẽ phải tiếp tục chấp hành án tù.
• Cố tình sử dụng chất kích thích: Nếu người đó cố ý sử dụng chất kích thích (ví dụ ma túy, rượu) dẫn đến mất khả năng kiểm soát hành vi và gây ra hành vi giết người, thì vẫn có thể phải chịu trách nhiệm hình sự.

Điều quan trọng là, trong những trường hợp này, việc xác định tình trạng bệnh tâm thần và khả năng nhận thức, điều khiển hành vi của người phạm tội phải dựa trên kết luận giám định pháp y tâm thần của cơ quan chuyên môn.

Ví dụ: Một người lên kế hoạch giết người khi còn hoàn toàn tỉnh táo, sau đó bị tâm thần. Sau khi giám định, xác định người này không bị mất khả năng nhận thức tại thời điểm phạm tội, người này vẫn phải chịu trách nhiệm hình sự.

Thời gian bắt buộc chữa bệnh sẽ được trừ vào thời hạn chấp hành hình phạt tù.

Danh Mục Bệnh Tâm Thần/Rối Loạn Tâm Thần Thường Gặp Trong Giám Định Pháp Y Mới Nhất?

Theo Quyết định 2999/QĐ-BYT năm 2022 của Bộ Y tế, danh mục bệnh tâm thần/rối loạn tâm thần thường gặp trong giám định pháp y bao gồm:

Danh mục này cung cấp cơ sở để các cơ quan chức năng thực hiện giám định pháp y tâm thần, đánh giá chính xác tình trạng bệnh lý của người phạm tội và xác định trách nhiệm hình sự tương ứng.

Kết Luận

Như vậy, việc một người bị bệnh tâm thần giết người có phải chịu trách nhiệm hình sự hay không phụ thuộc vào nhiều yếu tố, đặc biệt là tình trạng bệnh lý tại thời điểm gây án và kết luận giám định pháp y tâm thần. Pháp luật luôn cố gắng đảm bảo sự công bằng và nhân đạo, vừa bảo vệ quyền lợi của xã hội, vừa xem xét đến hoàn cảnh đặc biệt của người bệnh.