Trường hợp nào phải đổi người đại diện theo pháp luật khi mở thủ tục phá sản?

Khi một doanh nghiệp hoặc hợp tác xã bước vào giai đoạn mở thủ tục phá sản, vai trò điều hành của người quản lý đóng vị trí tiên quyết trong việc bảo toàn tài sản cho các chủ nợ. Để ngăn chặn các rủi ro thất thoát, hệ thống pháp luật quy định chặt chẽ các điều kiện bắt buộc phải tiến hành đổi người đại diện theo pháp luật khi mở thủ tục phá sản nhằm bảo đảm tính minh bạch.

Các căn cứ buộc phải thay đổi người đại diện pháp luật khi mở thủ tục phá sản

Theo quy định tại khoản 1 Điều 42 Luật Phục hồi, phá sản 2025, sau khi cơ quan Tòa án ra quyết định mở thủ tục phá sản, Thẩm phán sẽ ban hành quyết định thay thế người đại diện hợp pháp của doanh nghiệp hoặc hợp tác xã nếu thuộc một trong các tình huống cụ thể sau đây:

Cơ quan tiến hành thủ tục xét thấy người đại diện theo pháp luật hiện tại không còn đủ năng lực, điều kiện thực tế để tiếp tục điều hành các hoạt động sản xuất kinh doanh của đơn vị.
Doanh nghiệp, hợp tác xã xuất hiện những dấu hiệu rõ ràng về việc vi phạm các hành vi bị nghiêm cấm quy định tại khoản 2 Điều 42 Luật Phục hồi, phá sản 2025.

Danh mục các hành vi bị nghiêm cấm sau khi mở thủ tục phá sản

Người đại diện pháp luật sẽ bị thay thế ngay nếu để tổ chức kinh tế thực hiện các hành vi sai phạm mang tính trục lợi sau:

Hành vi tặng cho, cất giấu hoặc tẩu tán các nguồn tài sản thuộc sở hữu doanh nghiệp.
Chủ động từ bỏ quyền hợp pháp về việc đòi các khoản nợ đến hạn từ đối tác.
Thực hiện việc chi trả các khoản nợ không có biện pháp bảo đảm (ngoại trừ khoản nợ không bảo đảm phát sinh sau thời điểm mở thủ tục phá sản hoặc khoản chi trả tiền lương trực tiếp cho người lao động).
Chuyển dịch trái phép các khoản nợ không bảo đảm thành nợ có bảo đảm hoặc bảo đảm một phần bằng tài sản của chính doanh nghiệp, hợp tác xã.
Tiến hành chia chác lợi nhuận, phân phối các nguồn thu nhập nội bộ.

Xem thêm các hướng dẫn liên quan tại bài viết: Xử lý đơn yêu cầu áp dụng thủ tục phá sản đối với doanh nghiệp, hợp tác xã như thế nào? và quy định về Hồ sơ yêu cầu áp dụng thủ tục phá sản.

Ai có quyền đề nghị Thẩm phán thay đổi người đại diện theo pháp luật?

Quyết định đổi người đại diện theo pháp luật khi mở thủ tục phá sản của Thẩm phán không mang tính áp đặt độc đoán mà được thực hiện dựa trên văn bản kiến nghị từ các chủ thể có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan trực tiếp. Danh sách các đối tượng có quyền đề xuất bao gồm:

Ban đại diện chủ nợ hoặc Hội nghị chủ nợ của doanh nghiệp.
Quản tài viên hoặc doanh nghiệp chịu trách nhiệm quản lý, thanh lý tài sản.
Hội đồng quản trị (đối với mô hình công ty cổ phần); Hội đồng thành viên (đối với mô hình công ty trách nhiệm hữu hạn hai thành viên trở lên hoặc công ty hợp danh).
Đại hội thành viên của mô hình hợp tác xã.
Chủ sở hữu công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên; Chủ doanh nghiệp tư nhân.

Nghĩa vụ báo cáo trước khi thực hiện các giao dịch phát sinh từ năm 2026

Căn cứ khoản 3 Điều 42 kết hợp dẫn chiếu đến khoản 1 Điều 32 Luật Phục hồi, phá sản 2025, mặc dù doanh nghiệp vẫn được hoạt động kinh doanh thông thường nhưng trước khi thực hiện các nhóm giao dịch dưới đây, đơn vị bắt buộc phải báo cáo chi tiết cho Quản tài viên, doanh nghiệp quản lý, thanh lý tài sản và Ban đại diện chủ nợ:

Nhóm hoạt động kinh doanh	Các giao dịch cụ thể bắt buộc phải báo cáo trước khi thực hiện
Giao dịch về tài sản và bảo đảm	Các hoạt động liên quan đến vay vốn; thế chấp, cầm cố, bảo lãnh hoặc áp dụng các biện pháp bảo đảm thực hiện nghĩa vụ khác; mua bán, chuyển nhượng hoặc cho thuê tài sản; chuyển nhượng cổ phần, phân chia phần vốn góp; dịch chuyển quyền sở hữu tài sản của công ty.
Giao dịch về hợp đồng	Quyết định đơn phương hoặc thỏa thuận chấm dứt thực hiện các hợp đồng kinh tế đang có hiệu lực pháp lý.
Giao dịch về tài chính, tiền lương	Thực hiện chi trả các khoản nợ phát sinh sau thời điểm Tòa án nhân dân thụ lý hồ sơ đơn yêu cầu; chi trả tiền lương cho đội ngũ người lao động tại doanh nghiệp, hợp tác xã.
Giao dịch khác	Mọi hình thức giao dịch khác được đánh giá là không phù hợp hoặc gây ảnh hưởng tiêu cực đến lợi ích chung của doanh nghiệp, hợp tác xã.

Sau khi tiếp nhận thông tin từ doanh nghiệp, Quản tài viên và đơn vị quản lý, thanh lý tài sản có trách nhiệm lập văn bản báo cáo cụ thể lại cho Thẩm phán phụ trách về các nội dung giám sát này.

Những chủ thể nào có quyền nộp đơn yêu cầu áp dụng thủ tục phá sản?

Theo khoản 1 Điều 38 Luật Phục hồi, phá sản 2025, khi nhận thấy tổ chức kinh tế mất khả năng thanh toán các khoản nợ đến hạn, các cá nhân, tổ chức sau có quyền nộp đơn lên Tòa án:

Các chủ nợ không có biện pháp bảo đảm hoặc các chủ nợ chỉ được bảo đảm một phần tài sản.
Người lao động hoặc tổ chức Công đoàn (được quyền nộp đơn khi doanh nghiệp trốn nợ, nợ lương hoặc các khoản nghĩa vụ tài chính khác quá thời hạn 06 tháng kể từ ngày đến hạn thanh toán).
Cổ đông hoặc nhóm cổ đông nắm giữ từ 20% tổng số cổ phần phổ thông trở lên (hoặc một tỷ lệ thấp hơn được ghi nhận cụ thể trong Điều lệ của công ty).
Thành viên hoặc nhóm thành viên nắm giữ từ 65% tổng giá trị vốn điều lệ trở lên đối với công ty trách nhiệm hữu hạn hai thành viên trở lên (hoặc tỷ lệ nhỏ hơn do Điều lệ công ty quy định).
Thành viên cá nhân trong hợp tác xã hoặc người đại diện hợp pháp theo pháp luật của hợp tác xã thành viên thuộc liên hiệp hợp tác xã.

Câu hỏi thường gặp

Khi nào người lao động được quyền nộp đơn yêu cầu mở thủ tục phá sản doanh nghiệp?

Người lao động hoặc tổ chức công đoàn đại diện có quyền nộp đơn khi doanh nghiệp, hợp tác xã không thực hiện nghĩa vụ trả lương và các khoản nợ đến hạn khác cho người lao động liên tục quá thời hạn 06 tháng.

Quản tài viên có quyền tự mình quyết định thay đổi người đại diện pháp luật không?

Không. Quản tài viên không có quyền tự quyết định mà chỉ có quyền gửi văn bản đề nghị. Thẩm phán phụ trách giải quyết vụ việc phá sản mới là người có thẩm quyền ban hành quyết định thay đổi người đại diện theo pháp luật.

Kết luận

Cơ chế đổi người đại diện theo pháp luật khi mở thủ tục phá sản là giải pháp pháp lý cần thiết nhằm thay thế kịp thời những nhà quản lý thiếu năng lực hoặc có hành vi tẩu tán tài sản. Các doanh nghiệp và hợp tác xã khi rơi vào quy trình này cần chủ động thực hiện đầy đủ nghĩa vụ báo cáo giao dịch cho Quản tài viên và Ban đại diện chủ nợ để tránh việc bị thay đổi nhân sự điều hành cưỡng chế theo quy định của Luật Phục hồi, phá sản 2025.