Ai có quyền và nghĩa vụ nộp đơn yêu cầu áp dụng thủ tục phá sản doanh nghiệp, hợp tác xã? Xử lý, thụ lý đơn yêu cầu áp dụng thủ tục phá sản ra sao?

Ai có quyền, nghĩa vụ nộp đơn yêu cầu áp dụng thủ tục phá sản doanh nghiệp, hợp tác xã? Xử lý, thụ lý đơn yêu cầu áp dụng thủ tục phá sản như thế nào? Nhiệm vụ quyền hạn của Quản tài viên, doanh nghiệp quản lý, thanh lý tài sản trong thủ tục phá sản ra sao?

Ai có quyền và nghĩa vụ nộp đơn yêu cầu áp dụng thủ tục phá sản doanh nghiệp, hợp tác xã?

Căn cứ theo Điều 38 Luật Phục hồi, phá sản 2025, quy định về đối tượng có quyền và nghĩa vụ nộp đơn yêu cầu mở thủ tục phá sản như sau:

(1) Nhóm đối tượng có quyền nộp đơn yêu cầu áp dụng thủ tục phá sản:

• Chủ nợ không có bảo đảm hoặc chủ nợ có bảo đảm một phần khi doanh nghiệp, hợp tác xã mất khả năng thanh toán.
• Người lao động, công đoàn: Có quyền nộp đơn khi quá thời hạn 06 tháng kể từ ngày phải thực hiện nghĩa vụ trả lương và các khoản nợ khác đến hạn mà doanh nghiệp, hợp tác xã không thanh toán.
• Cổ đông hoặc nhóm cổ đông: Sở hữu từ 20% tổng số cổ phần phổ thông trở lên (hoặc tỷ lệ thấp hơn theo quy định tại Điều lệ công ty).
• Thành viên hoặc nhóm thành viên: Sở hữu từ 65% tổng số vốn điều lệ của công ty trách nhiệm hữu hạn hai thành viên trở lên (hoặc tỷ lệ thấp hơn theo quy định tại Điều lệ công ty).
• Thành viên hợp tác xã hoặc người đại diện theo pháp luật của hợp tác xã thành viên thuộc liên hiệp hợp tác xã.

(2) Nhóm đối tượng có nghĩa vụ nộp đơn yêu cầu áp dụng thủ tục phá sản:

Trừ trường hợp đã nộp đơn yêu cầu áp dụng thủ tục phục hồi, các cá nhân, tổ chức sau đây bắt buộc phải nộp đơn khi đơn vị mất khả năng thanh toán:

• Người đại diện theo pháp luật của doanh nghiệp, hợp tác xã.
• Hội đồng quản trị công ty cổ phần; Hội đồng thành viên công ty trách nhiệm hữu hạn hai thành viên trở lên; Hội đồng thành viên công ty hợp danh.
• Đại hội thành viên của hợp tác xã.
• Chủ doanh nghiệp tư nhân; chủ sở hữu công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên.

(3) Trách nhiệm của các cơ quan quản lý:

• Cơ quan quản lý thuế: Thực hiện nộp đơn theo quy định của Luật Quản lý thuế.
• Cơ quan bảo hiểm xã hội: Có quyền nộp đơn khi đã thông báo đôn đốc về các khoản chậm, trốn đóng bảo hiểm xã hội, bảo hiểm thất nghiệp, bảo hiểm y tế mà đơn vị không phản hồi trong 03 năm liên tiếp gần nhất.

(4) Chế tài vi phạm: Các cá nhân, tổ chức có nghĩa vụ nhưng không nộp đơn phải chịu trách nhiệm trước pháp luật. Trường hợp gây ra thiệt hại phát sinh sau thời điểm doanh nghiệp mất khả năng thanh toán thì phải bồi thường theo quy định.

Theo quy định tại Điều 39 Luật Phục hồi, phá sản 2025, quy trình xử lý đơn được thực hiện như sau:

(1) Nộp đơn và tài liệu kèm theo: Người yêu cầu phải gửi đơn, danh sách chủ nợ, người mắc nợ và các chứng cứ liên quan đến Tòa án có thẩm quyền theo quy định tại Điều 6 Luật Phục hồi, phá sản 2025.

(2) Phân công Thẩm phán: Trong 02 ngày làm việc từ khi nhận đơn, Chánh án phân công Thẩm phán giải quyết. Thẩm phán phải thông báo cho doanh nghiệp, hợp tác xã bị yêu cầu phá sản trong 02 ngày làm việc tiếp theo.

(3) Xem xét xử lý đơn: Trong thời hạn quy định, Thẩm phán tiến hành:

• Yêu cầu nộp lệ phí và tạm ứng chi phí phá sản.
• Yêu cầu sửa đổi, bổ sung hoặc chuyển đơn cho Tòa án có thẩm quyền.
• Trả lại đơn nếu người nộp không có quyền/nghĩa vụ, không sửa đổi đơn, đã có Tòa án khác thụ lý, người nộp rút đơn hoặc không nộp lệ phí.

(4) Thụ lý đơn: Tòa án thụ lý vụ việc khi có căn cứ xác định đã hoàn thành nghĩa vụ nộp lệ phí và tạm ứng chi phí phá sản (trừ trường hợp được miễn).

Nhiệm vụ quyền hạn của Quản tài viên, doanh nghiệp quản lý, thanh lý tài sản trong thủ tục phá sản ra sao?

Căn cứ khoản 2, khoản 3 Điều 10 Luật Phục hồi, phá sản 2025, các chủ thể này có trách nhiệm:

• Lập danh sách chủ nợ, người mắc nợ và quản lý, thanh lý tài sản của doanh nghiệp.
• Thực hiện các biện pháp tối ưu hóa giá trị tài sản; ngăn chặn hành vi tẩu tán, chuyển giao tài sản trái phép.
• Đề nghị Thẩm phán áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời hoặc quyết định bán tài sản để bảo đảm chi phí phá sản.
• Đại diện doanh nghiệp giải quyết tranh chấp, thu hồi tài sản từ người mắc nợ.
• Xác minh điều kiện và tổ chức thi hành quyết định tuyên bố phá sản, báo cáo cơ quan thi hành án dân sự.
• Chịu trách nhiệm trước Thẩm phán và pháp luật về kết quả thực hiện nhiệm vụ.